Δυστυχώς, το αυτί είναι αρκετά επιρρεπές σε λοιμώξεις και φλεγμονές. Αν και η ωτίτιδα αποτελεί την πιο συχνή σε εμφάνιση μορφή λοίμωξης του αυτιού, υπάρχουν και άλλες, πιο σπάνιες αλλά εξίσου δυσάρεστες. Σε αυτές συγκαταλέγεται και η οξεία μαστοειδίτιδα.
Τι είναι η οξεία μαστοειδίτιδα;
Η οξεία μαστοειδίτιδα είναι μια σχετικά σπάνια αλλά άκρως σοβαρή λοίμωξη που αναπτύσσεται στις μαστοειδείς κυψέλες. Αυτές είναι οστέινες κυψέλες της μαστοειδούς προεκβολής του κροταφικού οστού που βρίσκεται πίσω από το πτερύγιο του αυτιού. Αυτό το τμήμα του κροταφικού οστού επικοινωνεί με τα άλλα μέρη του μέσου αυτιού, λειτουργώντας ως μέσο φυσικού αερισμού και παροχέτευσης. Όταν οι μαστοειδείς κυψέλες μολύνονται από βακτήρια λόγω μιας μη επαρκώς θεραπευμένης ή σοβαρής οξείας μέσης ωτίτιδας, προκαλείται μαστοειδίτιδα. Αν και τα αντιβιοτικά έχουν μειώσει τη συχνότητα αυτής της πάθησης, η μαστοειδίτιδα εξακολουθεί να εμφανίζεται, ιδιαίτερα σε βρέφη και μικρά παιδιά.
Αίτια εμφάνισης οξείας μαστοειδίτιδας
Η μαστοειδίτιδα οφείλεται συνήθως στη διασπορά βακτηρίων από το μέσο αυτί στις μαστοειδείς κυψέλες λόγω λοίμωξης από οξεία μέση ωτίτιδα. Τα βακτήρια που ευθύνονται είναι συνήθως τα ίδια που προκαλούν την οξεία μέση ωτίτιδα. Αυτά περιλαμβάνουν τους στρεπτόκοκκους, τον αιμόφιλο της ινφλουέντσας, τον σταφυλόκοκκο και, λιγότερο συχνά, μύκητες ή μυκοβακτήρια. Είναι ενδιαφέρον ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις (55-65%), η μαστοειδίτιδα εμφανίζεται χωρίς να έχει προηγηθεί σαφής διάγνωση οξείας μέσης ωτίτιδας, γεγονός που καθιστά τη διάγνωση μια πιο απαιτητική διαδικασία.
Η πάθηση είναι πιο συχνή σε βρέφη και μικρά παιδιά. Οι ανατομικές ιδιαιτερότητες του αυτιού στις μικρές ηλικίες, σε συνδυασμό με τη δυσκολία αναγνώρισης των συμπτωμάτων από τους γονείς, οδηγούν σε υψηλότερη συχνότητα. Περίπου το 30% των περιστατικών μαστοειδίτιδας εμφανίζονται σε βρέφη κάτω του ενός έτους.
Συμπτώματα που προκαλεί η οξεία μαστοειδίτιδα
Τα συμπτώματα της μαστοειδίτιδας εμφανίζονται συνήθως μετά από μια επαναλαμβανόμενη ή σοβαρή λοίμωξη του αυτιού. Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι το έντονο οίδημα και η ερυθρότητα πίσω από το αυτί, που συνοδεύεται από πόνο και προβολή του πτερυγίου προς τα κάτω και έξω. Ο πόνος επιδεινώνεται με την πίεση της περιοχής και μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονος. Σε πολλές περιπτώσεις συνήθως εμφανίζεται υψηλός πυρετός. Στα συμπτώματα επίσης συγκαταλέγονται η έκκριση πύου από το αυτί, η ευερεθιστότητα, η κόπωση, ο πονοκέφαλος και, σε σοβαρές περιπτώσεις, η βαρηκοΐα.
Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η λοίμωξη μπορεί να επεκταθεί. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση πύου στις κυψέλες του μαστοειδούς οστού, προκαλώντας φλεγμονή και, σε σοβαρές περιπτώσεις, την επέκταση της λοίμωξης στους υποδόριους ιστούς, σχηματίζοντας απόστημα. Το απόστημα μπορεί να προκαλέσει επιπλέον συμπτώματα, όπως έντονο πονοκέφαλο και πρήξιμο της περιοχής. Αν αυτό μάλιστα δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, υπάρχει κίνδυνος να επεκταθεί προς διαφορετικές κατευθύνσεις, όπως το δέρμα πίσω από το αυτί, ο έξω ακουστικός πόρος, οι μύες του τραχήλου ή ακόμα και προς το μέσο αυτί, προκαλώντας άκρως επικίνδυνες επιπλοκές.
Επιπλοκές που μπορεί να προκαλέσει η πάθηση
Αν η μαστοειδίτιδα δεν θεραπευτεί, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές. Οι επιπλοκές χωρίζονται σε εξωκρανιακές και ενδοκρανιακές. Εξωκρανιακές επιπλοκές είναι η παράλυση του προσωπικού νεύρου, το λαβυρινθικό συρίγγιο και η οστεομυελίτιδα της βάσης του κρανίου. Ενδοκρανιακές επιπλοκές, οι οποίες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες, περιλαμβάνουν τη μηνιγγίτιδα, το επισκληρίδιο ή υποσκληρίδιο απόστημα, το εγκεφαλικό απόστημα και τη θρόμβωση του σιγμοειδούς φλεβικού κόλπου. Αυτές οι καταστάσεις απαιτούν επείγουσα νοσηλεία και εξειδικευμένη φροντίδα.
Διάγνωση οξείας μαστοειδίτιδας
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην κλινική εξέταση από έναν έμπειρο ΩΡΛ. Τα χαρακτηριστικά σημάδια, όπως το οίδημα, η ερυθρότητα και η προβολή του πτερυγίου, είναι συνήθως αρκετά για την επιβεβαίωση της πάθησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις, όπως αιματολογικές εξετάσεις και καλλιέργεια του εκκρίματος του αυτιού. Απεικονιστικές εξετάσεις, όπως αξονική ή μαγνητική τομογραφία, πραγματοποιούνται για την εκτίμηση της εξάπλωσης της λοίμωξης, αλλά εφαρμόζονται κυρίως σε σοβαρές περιπτώσεις ή όταν υπάρχει υποψία επιπλοκών.
Επιλογές θεραπείας για την οξεία μαστοειδίτιδα
Η θεραπεία της οξείας μαστοειδίτιδας είναι άμεση και απαιτεί εντατική φροντίδα. Η χορήγηση ενδοφλέβιων αντιβιοτικών είναι το πρώτο βήμα για την επιτυχή αντιμετώπιση της πάθησης. Η διάρκεια της αγωγής εξαρτάται από την ανταπόκριση του ασθενούς, αλλά συχνά συνοδεύεται από τη μετάβαση σε από του στόματος αντιβιοτικά για επιπλέον 1-2 εβδομάδες.
Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει βελτίωση με τη φαρμακευτική αγωγή, έχει ένδειξη η πιο επεμβατική αντιμετώπιση. Πιο συγκεκριμένα, πραγματοποιείται παροχέτευση του μέσου ωτός μέσω μυριγγοτομής ή τοποθέτησης σωληνίσκων αερισμού. Αν η λοίμωξη δεν ελεγχθεί ή εμφανιστούν επιπλοκές, η χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση των μολυσμένων τμημάτων του μαστοειδούς οστού (μαστοειδεκτομή) είναι απαραίτητη.
Πρόληψη της πάθησης
Η καλύτερη πρόληψη της μαστοειδίτιδας είναι η έγκαιρη και σωστή θεραπεία των λοιμώξεων του αυτιού. Είναι σημαντικό να ακολουθούνται οι οδηγίες του γιατρού και να ολοκληρώνεται η φαρμακευτική αγωγή, ακόμα κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν. Η τακτική παρακολούθηση από ΩΡΛ είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα για παιδιά με ιστορικό επαναλαμβανόμενων ωτικών λοιμώξεων.
Γενικά, η οξεία μαστοειδίτιδα είναι μια σοβαρή λοίμωξη που απαιτεί γρήγορη διάγνωση και άμεση θεραπεία. Παρότι εμφανίζεται σπάνια, μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες επιπλοκές αν αφεθεί χωρίς αντιμετώπιση ή αν η θεραπεία είναι ατελής. Αναγνωρίζοντας πόσο επικίνδυνη μπορεί να αποβεί η πάθηση, ο Χειρουργός ΩΡΛ στην Αθήνα και την Ήπειρο Dr. Πέτρος Λίτος αντιμετωπίζει με τον ενδεδειγμένο τρόπο την οξεία μαστοειδίτιδα, προκειμένου να ανακάμψει πλήρως ο ασθενής χωρίς προβλήματα ή επιπλοκές.
